Endüstriyel · 6 Nisan 2026
İlaç Üretiminde Saf Su: USP Purified Water ve WFI Standartları
İlaç üretiminde su, hem bir hammadde hem de bir proses yardımcı maddesidir. Diğer sektörlerin aksine, ilaç suyunun kalitesi insan sağlığını doğrudan etkilediğinden, uluslararası regülatör otoriteler (FDA, EMA, WHO) son derece katı standartlar belirlemiştir.
İlaç Üretiminde Su Tipleri
1. Purified Water (PW) — Arıtılmış Su
USP (United States Pharmacopeia) ve Avrupa Farmakopesi (Ph. Eur.) standartlarına göre tanımlanan temel farmasötik su tipidir. Oral ilaç formülasyonları, tabletler, kremler ve topikal ürünlerde kullanılır.
Temel gereksinimler: İletkenlik <1,3 μS/cm (25°C), TOC <0,5 mg/L, mikrobiyolojik: <100 CFU/mL.
2. Water for Injection (WFI) — Enjeksiyonluk Su
En yüksek kalitede farmasötik sudur. IV (intravenöz) ilaçlar, enjeksiyonlar ve liyofilize (dondurularak kurutulmuş) ürünlerin yeniden yapılandırılmasında kullanılır.
WFI gereksinimleri: İletkenlik <1,1 μS/cm, TOC <0,5 mg/L, endotoksin <0,25 EU/mL, steril.
3. Highly Purified Water (HPW)
Avrupa Farmakopesi'nde tanımlanan WFI ile PW arasındaki bir kalite kategorisidir. Endotoksin testi gerektiren ancak WFI zorunlu olmayan ürünlerde kullanılır.
Farmasötik Su Üretim Sistem Mimarisi
| Aşama | Teknoloji | Hedef |
|---|---|---|
| Ön arıtma | Kum filtresi + aktif karbon | SDI <5, klor 0 |
| Sertlik giderimi | Su yumuşatma | Sertlik 0 |
| Primer arıtma | RO (çift geçiş) | TDS <5 mg/L |
| Deiyonizasyon | EDI (Elektrodeiyonizasyon) | İletkenlik <0,1 μS/cm |
| Mikrobiyolojik | UV + 0,2 μm son filtre | Steril veya düşük bioburden |
| Dağıtım | Sanitize edilebilir SS loop | Biofilm önleme |
WFI Üretimi: Distilasyon mu, RO+EDI mi?
Tarihi olarak WFI yalnızca distilasyonla üretiliyordu. Avrupa Farmakopesi 9. baskısı (2017) ve FDA kılavuzu artık "eşdeğer veya üstün saflaştırma" teknolojilerini (RO+EDI kombinasyonu) WFI üretimi için onaylamıştır.
- Distilasyon: Geleneksel yöntem; yüksek enerji tüketimi, kanıtlanmış etkinlik
- RO + EDI + son filtrasyon: %40–60 daha düşük enerji tüketimi, sürekli üretim, daha az alan
GMP Gereksinimleri
İlaç su sistemleri GMP (Good Manufacturing Practice) kurallarına tabi olup şu gereksinimleri kapsar:
- Sistem tasarım kualifikasyonu (DQ), kurulum kualifikasyonu (IQ), operasyonel kualifikasyon (OQ) ve performans kualifikasyonu (PQ)
- Loop sistemi: Su 80°C'nin üzerinde veya sürekli dolaşımda tutulur; biofilm oluşumu önlenir
- Düzenli mikrobiyolojik ve kimyasal test protokolleri
- Kontaminasyon olayları için sapma raporları ve CAPA süreçleri
Türkiye'deki Yasal Çerçeve
Türkiye'de ilaç sektörü Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) tarafından denetlenmektedir. TİTCK, Avrupa Farmakopesi (Ph. Eur.) standartlarını referans almaktadır. AB GMP'sine uyum zorunlu olmasa da ihracata yönelik üretim yapan firmalar için EMA uyumluluğu kritiktir.
Sık Sorulan Sorular
Ters ozmoz suyu Purified Water olarak kullanılabilir mi?
Tek geçiş RO çoğunlukla PW gereksinimlerini karşılamaz. Çift geçiş RO veya RO+EDI kombinasyonu gereklidir. USP ve Ph. Eur. test yöntemlerine göre doğrulama yapılmalıdır.
Su sistemi validasyonu ne sıklıkla yenilenmeli?
Sistem değişikliklerinde (ekipman, konfigürasyon) yeniden validasyon zorunludur. Periyodik revalidasyon için firma SOPları ve regülatör rehberler esas alınır.